Eczeem en de Link met de Darm-Huid As
- Marcelline Goyen
- 19 uur geleden
- 5 minuten om te lezen
Inhoudsopgave
Eczeem en de Darm-Huid as: de rol van het microbioom, voeding en immuunsysteem
Eczeem, en in het bijzonder atopische dermatitis, is een chronische inflammatoire huidaandoening die wordt gekenmerkt door roodheid, jeuk, schilfering, nattende plekken, een verstoorde huidbarrière en een verhoogde huid pH. Hoewel eczeem vaak primair als een huidaandoening wordt beschouwd, laat toenemend wetenschappelijk onderzoek zien dat de oorzaak en instandhouding van eczeem veel verder reiken dan de huid alleen. Met name de darmen, het darmmicrobioom en het immuunsysteem spelen hierin een cruciale rol.
Klassieke verklaringen voor eczeem
Traditioneel wordt eczeem verklaard vanuit:
genetische aanleg (bijv. mutaties in het filaggrine-gen, belangrijk voor de huidbarrière);
een verstoorde huidbarrière;
overactiviteit van het immuunsysteem (Th2-gedreven ontstekingsreacties);
omgevingsfactoren zoals allergenen, irriterende stoffen, make-up, huidverzorging, water en klimaat.
Bij constitutioneel eczeem (atopische dermatitis) zien we vaak typische lokalisaties, zoals de elleboogplooien en knieholtes, en een sterke associatie met andere atopische aandoeningen zoals hooikoorts, astma en urticaria. Ook voedselallergieën en intoleranties (bijv. voor koemelk, ei, tarwe en tomaat) komen bij deze groep vaker voor. Maar deze verklaringen zijn niet volledig.
De darm–huid-as: wat zegt de wetenschap?
Steeds meer studies beschrijven de zogeheten darm–huid-as: een bidirectionele communicatie tussen de darmen, het immuunsysteem en de huid. De darmen vormen het grootste immuun-orgaan van het lichaam. Ongeveer 70% van het immuunsysteem bevindt zich in en rond het darmkanaal.
Een gezonde darmfunctie berust op:
Een intacte slijmlaag (mucosa);
Een goed functionerende darmwand;
Een divers en stabiel darmmicrobioom.
Wanneer deze balans wordt verstoord, kan dit systemische gevolgen hebben – waaronder huidontstekingen zoals eczeem.
Darmmicrobioom en eczeem
Bij zowel kinderen als volwassenen met atopische dermatitis wordt regelmatig een verminderde diversiteit van het darmmicrobioom gevonden, met:
minder gunstige bacteriën (zoals Bifidobacterium en Lactobacillus);
meer potentieel pathogene microben zoals bacteriën, schimmels en parasieten;
een verstoorde productie van korte-keten vetzuren (SCFA’s zoals butyraat), die essentieel zijn voor de darm- en immuungezondheid.
Deze veranderingen kunnen leiden tot een verstoorde immuunregulatie, verhoogde ontstekingsgevoeligheid en een grotere kans op allergische reacties.
“Leaky gut” ofwel lekkende darm en systemische inflammatie (ontsteking)
Een veelbesproken mechanisme is de verhoogde darmpermeabiliteit, ook wel bekend als “leaky gut” ofwel ‘lekkende darm’. Hierbij raken de tight junctions tussen darmcellen verstoord (verzwakt), waardoor o.a. bacteriële fragmenten (zoals lipopolysacchariden), onverteerde voedseldeeltjes en toxinen gemakkelijker de bloedbaan kunnen bereiken. Dit activeert het immuunsysteem en kan leiden tot chronische laaggradige ontsteking, die zich onder andere op de huid kan manifesteren.
Bij patiënten met atopische dermatitis zijn aanwijzingen gevonden voor verhoogde markers van darmpermeabiliteit en verhoogde systemische ontstekingsmarkers.
Voeding, intoleranties en histamine
Voeding speelt een belangrijke rol in de darm–huid-as want het een belangrijke bron van voedingsstoffen zoals vezels, koolhydraten, eiwitten, vetten, vitaminen en mineralen welke ons lichaam en dus ook onze darmen en huid nodig hebben om gezond te zijn en te blijven. Via onze voeding kunnen er ook – vaak ongemerkt - diverse ‘stoorzenders’ in onze darmen terecht komen met alle gevolgen van dien.
Voedselallergieën en intoleranties
Bij eczeem worden vaker allergische (IgE) reacties gezien op voedingsmiddelen zoals koemelk(eiwit), ei, tarwe/gluten en soja. Daarnaast kunnen niet-IgE-gemedieerde reacties (IgG intoleranties) klachten geven zonder dat klassieke allergietests positief zijn, denk aan koemelkeiwit, caseïne, tarwe en gluten.
Histaminerijke voeding
Sommige voedingsmiddelen (zoals aardbeien, tomaten, kaas en gefermenteerde producten) bevatten veel histamine of stimuleren histamine-afgifte. Bij een verstoorde darmfunctie kan histamine minder goed worden afgebroken, wat kan leiden tot tal van klachten zoals hoofdpijn, vermoeidheid en slaapproblemen, maagklachten, mentale klachten zoals paniek of angst en huidklachten zoals galbulten, jeuk en (opvlammend) eczeem.
Dieetfouten
Vele mensen menen dat ze gezond eten en leven, maar wanneer hun voedingspatroon goed onder de loep wordt genomen kunnen tal van ‘dieetfouten’ naar voren komen zoals:
te vaak of te weinig eten, te snel eten en/of onvoldoende kauwen,
teveel snelle suikers en andere koolhydraten zoals alcohol,
te vet eten,
te weinig eiwitten en groenten,
teveel kant-en-klaar eten en snacks,
waardoor tekorten aan gezonde voedingsvezels en nutriënten kunnen optreden en ook klachten kunnen optreden zoals een verstoord ontlastingspatroon, gasvorming, obstipatie en dergelijke. Wanneer dit langer aanhoudt kunnen er dan ook huidproblemen zoals eczeem en acne ontstaan.
Infecties, stress, reizen en omgevingsfactoren
Eczeem kan op verschillende andere manieren ontstaan. Enkele praktijkvoorbeelden over het veroorzaken (of verergeren) van eczeem die ook wetenschappelijk verklaarbaar zijn:
eczeem na een (verre) reis, gevolgd door diarree en een veranderd ontlastingspatroon → mogelijke parasitaire of bacteriële darminfectie;
chronische stress → dat leidt tot verhoogde darmpermeabiliteit, vaak in combinatie met een veranderd (ongezond) eetpatroon. Stress beïnvloedt tevens aantoonbaar de samenstelling van het darmmicrobioom en verhoogt de ontstekingsgevoeligheid.
en een verstoring van het huid- en darmmicrobioom;
Nieuwe cosmetica of parfum en geurstoffen → waardoor een contactallergie kan optreden of mogelijk zelfs een inhalatie allergie door het inademen van geurstoffen, met als gevolg een systemische immuunactivatie via het mucosa immuunsysteem (MIS). Denk ook aan (geur-)stoffen zoals pollen, schimmelsporen, parabenen (conserveermiddel), chemische stoffen in zeep, huidverzorging en schoonmaakartikelen, en ook aan formaldehyde in o.a. papieren zakdoeken en toiletpapier, nieuwe gordijnen en vloerbedekking.
Wat betekent dit voor de behandeling van eczeem?
Een integrale aanpak van eczeem kijkt niet alleen naar zalven en medicatie en het vermijden van irriterende stoffen (symptoombestrijding), maar ook naar oorzaken en triggers via:
onderzoek van het darmmicrobioom & de darmgezondheid;
opsporen van pathogenen in het spijsverteringsstelsel (denk aan H. pylory bacterie in de maag en bacteriën, schimmels en parasieten in de darmen;
het opsporen van allergieën en intoleranties;
het integreren van aangepaste voeding en/of eliminatiediëten (tijdelijk en begeleid)
het werken aan herstel van het darmmicrobioom (bijv. via voeding, pre- en probiotica);
Stressreductie en (verandering in) leefstijl.
Meta-analyses laten zien dat bepaalde probiotische stammen een bescheiden maar significant effect kunnen hebben bij atopische dermatitis (AD), vooral bij kinderen. Mogelijk kan een integrale aanpak zoals hierboven vermeld het effect van probiotica op AD en andere vormen van eczeem verhogen. Echter, het lijkt logisch dat beïnvloeding van het darmmicrobioom met probiotica pas echt op langere termijn kan ‘aanslaan’ als de stoorzenders (allergenen en triggers) gevonden en aangepakt worden.
Conclusie
Eczeem is geen puur huidprobleem. Bij veel mensen is het een uiting van een dieperliggende verstoring in het samenspel tussen darmen, immuunsysteem en huid. Door bij eczeem ook aandacht te besteden aan de darmfunctie, microbioom, voeding, stress en leefstijl, kan vaak beter worden begrepen waarom eczeem (mede) ontstaat, aanhoudt of terugkeert — en ontstaan er aanvullende aanknopingspunten voor behandeling.
Meer hierover kan je lezen in mijn boek over de huid-darm connectie, beschikbaar in het Nederlands en sinds kort ook in het Engels en het Duits. Zie LINK TO BOOKSHOP.
Marcelline Goyen, BSc Huidtherapie & Auteur
Opmerkingen